14 Temmuz 2007, Irak Türkmenlerinin Kerkük'te uğradıkları en büyük katliamın 49. yıldönümüdür. Bu tarih, katliamlar zincirinde en önemli halka olduğu için unutulmaz ve bütün şehitler her yıl o gün rahmetle ve minnetle anılır. Irak Türkmen Cephesi, 14 Temmuz'u başlangıç alarak, 14-20 Temmuz tarihlerini "Irak Türkmenleri Şehitler Haftası" ilan etmiştir.

(14 - 20 TEMMUZ 2008)

Ayhan İNAL

14 Temmuz 1959 günü başlayan bu "vahşetten öte vahşet" Irak Türkmenleri'ne uygulanan ilk katliam olmadığı gibi sonuncusu da değildi. Ancak şairin ifadesi yerinde idi; insanlıktan nasiplenmeyen birtakım yaratıklar büyük bir hışımla saldırarak Kerkük'ü kana buladılar. 36 masum insan, yalnızca Türk oldukları için acımasızca katledildi. Hınçlarını alamayan gözü dönmüş yaratıklar onların cansız cesetlerine bile işkence etmekten geri durmadılar.

Türkmenler, 1920 yılından günümüze kadar Irak'ta 20'ye yakın katliama maruz kaldılar:

Türkmen Cephesi (ITC) olarak, bu katliamlara dünya kamuoyunun dikkatini çekip Irak'taki Türk varlığının sistemli bir şekilde yok edilmeye çalışıldığını anlatabilmek için 2007 yılında 14 Temmuz - 20 Temmuz tarihleri arasını "Irak Türkmenleri Şehitler Haftası" olarak ilan etmiştik. Bu uygulama artık gelenekselleşerek şehitlerimizin hatıraları yad edilecektir.

1920 - 2007 yılları arasında Türkmenlere karşı uygulanan katliamlardan çoğunun sorumluları bu dünyadan göçüp gittiler. İçlerinde, Saddam Hüseyin gibi daha dünyada iken feci şekilde cezalandırılanlar olduysa da asıl hesaba Cenab-ı Allah tarafından çekileceklerine inanıyoruz.

Türk Milleti tarih boyunca, zamanın şartları gereği fethettiği ülkelerde yaşayan topluluklara karşı katliamlarda bulunmadı, onların kültürlerine, dinlerine ve dillerine müdahale etmedi. Buna rağmen milletimiz dost elini uzattığı, söz ve güç sahibi olduğu dönemlerde iyilikten başka hiçbir şey düşünmediği toplulukların ihanetlerine uğraya uğraya bugünlere geldi. Onun içindir ki, "Türk'ün Türk'ten başka dostu yoktur" sözü bir gerçeğin ifadesi olarak ortaya çıkmıştır.

Bugün kısaca "Ortadoğu" diye adlandırılan Irak, Suriye, Lübnan, Filistin, Mısır coğrafyası ve Hicaz Bölgesi Birinci Dünya Savaşı sonuna kadar Türkiye'nin birer parçası idiler. Tarihi mecburiyetten dolayı adı geçen bölgeler kontrolümüzden çıkınca oralarda bulunan kardeşlerimiz zulme ve işkenceye uğradılar. Bu da yetmedi, katliamlarla yok edilmeye çalışıldılar. Daha Osmanlı'nın hatırası taptaze iken 1920 yılının yaz aylarında Telafer'de yaşayan Türkmenler'e uygulanan ve tarihe Kaçakaç Katliamı olarak geçen menfur olay Türkmenlerin vatanlarına sahip çıkmak için verdikleri haklı mücadelelerinin sonunda vuku buldu. İngilizler bölgeyi işgal ettikten sonra Irak'ta kukla bir Krallık kurmuşlar, istedikleri gibi at oynatıyorlardı. Krallık verilen Araplarla bugün bölgede söz sahibi olmak isteyen Kürt aşiretler İngilizlere kul - köle olurlarken Telaferli Türkmenler direnmişler ve kukla yönetimi tanımamışlardı. Paylaşılamayan bir çocuğun hayatı söz konusu olduğu zaman sahte annenin kendini ele vermesi gibi ülke işgal edilince vatansızlar ortama uyarlarken vatanperverler başa baş dişe diş savaşırlar. Telaferde yaşayan Türkmenler de öyle yaptılar. Ancak karşılarında İngilizlerin düzenli ordusu vardı. Karaçuk Dağları'na çekilerek üç ay daha direndikten sonra geri döndüklerinde pek çoğu idam edildi. İngiliz işgaline karşı ilk ve en önemli direnişi onlar göstermişlerdi.

İngiliz işgaline ve kurdurdukları yönetime başkaldıranlar yalnızca Telafer'de yaşayan Türkmenler değildi. Kerkük'lü Türkmenler, 1921 yılında yapılan halk oylamasında İngilizlerin kuklası durumundaki Kral Faysal aleyhine oy kullandıkları için kara listeye alındılar. Kerkük'ü kontrol altında tutan İngiliz paralı askerleri (gurkalar) her fırsatta onları tahrik ediyorlar, Kerküklüler büyük bir sabır gösteriyorlardı. 1924 yılının Ramazan Bayramı arefesinde (4 Mayıs) bir bakkaldan şeker alan İngiliz askeri parasını ödemeyince ortalık karıştı. Asker, bakkalın itirazına ateşle karşılık vermişti. İş giderek büyüdü ve ortalık savaş alanına döndü. Çarşı neredeyse baştan başa yakılıp yıkılmıştı. Bu bir vahşetti ve çok sayıda Türkmen şehit oldu.

İngilizler gün oldu çekilip gittiler ama Türklerin çilesi bitmedi. Arapların hedefinde de Türkmenler vardı. 1946 yılında Gavurbağı'nda haklarını arayan petrol işçileri, 1959 Temmuzu'nda da yukarıda sözünü ettiğimiz "vahşetten de öte vahşet"le Kerküklü Türkler hedef alındı. Kırılıp dökülenin hesabını yapan bile olmadı. Çünkü hunharca şehit edilenler yürekleri dağlamıştı. Albay Ata Hayrullah, Dr. Yarbay İhsan Hayrullah, İş adamı Selahaddin Avcı, Devlet Memuru Mehmet Avcı, öğretmen Nihat Fuat Muhtar, öğrenci Cihat Fuat Muhtar, öğrenci Emel Fuat Muhtar, Çiftçi Kasım Neftçi, Serbest meslek sahibi Ali Neftçi, Kahvehane işleten Osman Hıdır, öğrenci Cahit Fahreddin, kahvehane işleten Zuhur İzzet Casım Çaycı, yine kahvehane işleticisi Şakır Zeynel, devlet memuru Gani Nakip, mühendis Kemal Abdussamed, teknisyen Fatih Yunus Ali, teknisyen Cuma Kamber, öğrenci Enver Abbas, öğrenci Kazım Abbas Bektaş, serbest meslek erbabı Hacı Necmeddin Abdullah, işçi Hasib Ali, işçi Nureddin Aziz, tamirci İbrahim Ramazan, öğrenci Abdulhalik İsmail, teknisyen Abdullah Ali Bayatlı, işçi Selahaddin Kayacı, öğrenci Abbas Kadir, polis memuru Selahaddin Köprülü, kasap İbrahim Hemze, öğretmen Adil Abdülhamid,, işçi Abdullah Ahmed, Habib Ali, Abdulgani Seyit Mehmed, Sadık Kaleli, Halil Şakır, Salah Terzi ve Kemal'in annesi olarak bilinen yaşlı bir kadın Türk oldukları için sorgusuz sualsiz katledildiler.

Bu olaydan yirmi yıl sonra Tazehurmatu'da yaşayan Türkmenler de Irak yönetiminin hışmına uğradılar. Türkleri sindiremeyeceklerini anlayınca bu defa onların önde gelen kişilerine, liderlerine yöneldiler. Tazehurmatu'da Türkmenler katledilirken, Mart 1979'da Albay Abdullah Abdurrahman, Dr. Rıza Demirci, Adil Şerif ve Dr. Necdet Koçak da Kerkük'te tutuklandılar. Saddam Rejimi'nce tutuklananların sonu belli idi ve bu işin geri dönüşü yoktu. Türkmen liderler, 16 Ocak 1980'de idam edildiler.

Şairin dediği gibi şehitler ölmezdi. Onlar bedenen terk-i diyar eyleseler de Türklük şuurunun giderek kökleşmesini sağladılar. Nitekim, bunun şuurunda olan büyük dava adamı Necdet Koçak, Saddam tarafından idam edilmeden bir gece önce kendisini görmeye müsaade edilen ailesi ve dava arkadaşlarına şunları söylüyordu:

Bizler, Necdet Koçak'ın vasiyetini yerine getirmekle yükümlüyüz. Çünkü; tarihiyle, kültürüyle, folkloruyla, mezarlıkları, çarşıları ve pazarlarıyla o diyarlar Türk'tür, Türk'ündür, bizimdir. Bin yıldan fazla o topraklara yar olup bulunduğumuz coğrafyayı vatanlaştırmışız. Bunu anlamayanlar, anlamak istemeyenler katliamlara devam ettiler...

1991 yılında, Saddam Hüseyin'in Kuveyt'i işgal etmesi üzerine başlayan 1. Körfez Savaşı Irak'ın yenilgisiyle sonuçlanınca ülkede bir kargaşa yaşandı. Saddam Hüseyin, daha çok Bağdat'ı koruma telaşına düştüğü için ülkenin güneyinde ve kuzeyinde otorite boşluğu oluşmuştu. Güneyde Şiîler ayaklanırken kuzeyde de Kürt gruplar işgal hareketlerine giriştiler. 18 Mart 1991 günü Kerkük'e giren işgalciler tapu ve nüfus dairelerini talan ederek pek çok vesikayı yok ettiler. Kürtler, önlerine çıkan bir fırsatı değerlendirerek bugünkü fiilî durumun temelini işte o günlerde atmışlardı.

Kendi halkına karşı itibarı sarsılan Saddam bir şeyler yapmalı ve güç gösterisinde bulunarak otoritesini yeniden kurmalıydı. 1991 yılının Ramazan ayında tam teçhizatlı birliklerini olay bölgelerine gönderdiği zaman işgalciler zaten işlerini bitirip gitmişlerdi. Olan, içinde yaşadıkları devlete bağlı kalıp en güçsüz zamanında bile isyan etmeyen Türklere oldu.

Ordu birlikleri Tuzhurmatu, Tavuk ve Tazehurmatu gibi Türk bölgelerini topa tutarak Kerkük'e doğru ilerlerken paniğe kapılan halk sağa sola dağılmaya başlamıştı. 27 Mart 1991 günü Kerkük'e giren ordu birlikleri oradan Altunköprü Kasabası'na yöneldiler. İşgalci ve talancı Kürt gruplarını bulamayınca öfkelerini suçsuz - günahsız insanlardan alma yoluna gittiler. 28 Mart günü iftar öncesi, Altunköprü'de oturan ve panik sırasında Kerkük'ten, Tavuk ve Tuzhurmatu'dan kaçarak oraya sığınan Türkmenlerden, çocuk, genç ve yaşlı demeden topladıkları tam 102 kişiyi alıp götürerek Dibis Kasabası yakınlarındaki Kayabaşı diye anılan yerde kurşuna dizdiler. Bugün Altunköprü Şehitliği'nde yatmakta olan şehitlerimiz şunlardır:

I. Dünya Savaşı'ndan sonra bölgeyi İngilizler işgal etmişlerdi. Körfez Savaşları'ndan sonra bu defa İngilizleri de yanlarına alan Amerikalılar, "Irak'a demokrasi getirmek" iddiasıyla okyanus aşırı diyarlardan gelerek Irak'ı işgal ettiler. "Irak'ta demokrasi" kulağa hoş gelen bir söylemdi. Orada yaşayan Türkmenler de elbet bundan memnun olurlardı. Ancak ümitler kısa bir süre sonra boşa çıktı. Tıpkı 1918'de başlayan İngiliz işgali yıllarında ve sonrasında olduğu gibi ezilenler, hor görülüp itilerek katliama uğrayanlar hep Türkler oldu. Telaferliler, İngilizlerin olduğu gibi Amerikan askerlerinin de hışmına uğradılar. Erbil, Tuzhurmatu, Musul, Yengice, Karatepe, Kerkük, Tavuk ve Amirli'de Türkmen kıyımı devam etti. Kerkük'ün nüfus yapısı bütün dünyanın gözleri önünde değiştirildi. Yakılıp yıkılan eserlerine, o topraklardaki ruh haliyle doğup asırlardan beri dilden dile söylenegelen hoyratlarına, türkülerine, mezarlıklarına rağmen Türk varlığını yok sayıyorlar. Kısacası Türkler, öz yurtlarında garip hale düşürülmeye devam ediyorlar. Tıpkı, Kerküklü büyük şair Mustafa Gökkaya'nın yıllar önce yazdığı "Yaralı Kerkük" isimli şiirinde dile getirdiği gibi:

"Kerkük'üm karalıyem

Ciğerden yaralıyem

El diyer "Bizim Kerkük!"

Bilmem men haralıyem?"Böyle bir durum kabul edilemez. Bu, tarihe de ilme de hakarettir ve Türklük için daha büyük bir katliamdır. Tarih bunu affetmeyecek, er ya da geç sebep olanlardan hesabını soracaktır.