هر چند روابط ايران و تركمنستان در زمان "صفرمراد نيازاف" رييس جمهوري سابق تركمنستان خوب بود ولي با انتخاب "قربان قلي بردي محمد اف" به سمت رياست جمهوري در بهمن‌ماه پارسال در روابط دو كشور جهش بزرگي ايجاد شده است.

در اين راستا تاكنون هيات‌هاي بلندپايه سياسي متعددي براي ديدارو مذاكره به پايتخت‌هاي يكديگر سفر كرده‌اند كه ديدار بردي محمد اف از كشورمان در بيست‌وپنجم خرداد ماه نقطه عطفي در تاريخ روابط دو كشور محسوب مي‌شود.

رييس جمهوري تركمنستان با در نظر داشت روابط خوب بين دو كشور و همچنين وجود بيش از يك هزار و ‪ ۲۰۰‬كيلومتر مرز مشترك زميني و آبي، جمهوي اسلامي ايران را به‌عنوان يكي از نخستين سفرهاي كاري خود انتخاب كرد.

به‌هر حال، نگاهي به روابط ايران و تركمنستان در سال‌هاي اخير اين موضوع را ثابت مي‌كند كه روابط دو كشور همسايه از يك حالت "پويايي"برخوردار بوده است.

به همين دليل مقامات عالي‌رتبه هر دو كشور بارها از مرزهاي دو كشور به عنوان مرزهاي دوستي‌و صلح ياد كرده‌اند چراكه بعد از استقلال كشور تركمنستان هيچ مشكل و معضلي در مرزهاي دو كشور ايجاد نشده و در حقيقت، مرزهاي دو كشور از امن‌ترين مرزها محسوب مي‌شود.

اصل حسن همجواري و مرزهاي دوستي و احترام متقابل در مناسبات في مابين ايران و تركمنستان همواره از سوي مقامات بلندپايه هر دو كشور مطرح بوده و اين موارد زمينه گسترش روابط بيش از پيش براي هر دو كشور فراهم كرده است.

در يك نگاه تحليلي، مي‌توان گفت كه سفر رييسان جمهوري دو كشور به پايتخت‌هاي يكديگر از نظر كيفيت و هم از نظر كميت با هيچ يك از كشورهاي ديگر قابل قياس نيست.

البته توجه رييس جمهوري تركمنستان به جمهوري اسلامي ايران نشان از اهميت و جايگاه كشورمان در سياست خارجي و منطقه‌اي دارد.

ايران و تركمنستان علاوه بر داشتن بيش از يك‌هزار و‪ ۲۰۰‬كيلومتر مرز مشترك آبي و زميني، داراي اشتراكات فرهنگي و تاريخي فراواني با يكديگر دارند و اين شاخص‌ها در حقيقت پتانسيل‌هاي خوب براي گسترش روابط بيشتردو كشور محسوب مي‌شوند.

برگزاري روابط فرهنگي دو كشور براساس موافقت‌نامه‌هاي فيمابين تنظيم شده است و هم‌اكنون روند رو به گسترشي را دارد.

در اين راستا تاكنون چندين همايش مشترك علمي وفرهنگي بين دوكشور برگزار شده كه از جمله آن مي‌توان به‌همايش مشترك "مختومقلي فراغي" شاعر نامدار تركمن در ارديبهشت ماه گذشته در تركمنستان اشاره كرد.

بردي محمد اف رييس جمهوري تركمنستان در پيامي به اين همايش برگزاري آن‌را يكي از وقايع مهم در روابط تاريخي بين ايران و تركمنستان عنوان كرد و از جمهوري اسلامي ايران يكي از نخستين‌هاي كشورهاي خارجي ياد كرد كه استقلال تركمنستان را به رسميت شناخت و از سياست "بيطرفي" اين كشور حمايت نمود.

در اين راستا، مقامات تركمنستان بارها بر موضوع خوب ايران در به رسميت شناختن تركمنستان و حمايت از سياست بيطرفي اين كشور تاكيد كرده و آن‌را زمينه مناسب براي برقراري روابط گسترده بين دو كشور عنوان مي‌كنند.

به هر حال، نوشتار تمام نسخ خطي مختومقلي شاعر پرآوازه تركمن كه در تمامي اقصي و نقاط دنيا موجود است به الفباي فارسي است و اين موضوع نشان‌دهنده ارتباط ديرينه زبان و رسم الخط و فرهنگ تركمني با فرهنگ و تمدن اسلامي و زبان و فرهنگ فارسي بوده و همچنين نشان‌دهنده اشتراكات فرهنگي و ادبي بين دو ملت است.

هرسال هفته فرهنگي و جشنواره فيلم جمهوري اسلامي ايران و همچنين چندين نمايشگاه فرهنگي و هنري در عشق‌آباد برگزار مي‌شود كه نشان از علاقه‌مندي دو كشور براي تحكيم روابط فرهنگي است.

با توجه به اشتراكات فراوان تاريخي و فرهنگي، لزوم همكاري هر چه بيشتر محققان دو كشور وجود دارد و به نظر مي‌رسد مسوولان فرهنگي در اين زمينه بايد برنامه‌ريزي بيشتري از خود داشته باشند.

با اين وجود، رايزن فرهنگي سفارت جمهوري اسلامي ايران تلاش‌هاي فراوان براي استفاده بهينه از وجود اشتراكات فرهنگي و تاريخي بين كشورمان و تركمنستان در جهت نزديكي هرچه بيشتر روابط ملت‌هاي دو كشور انجام مي‌دهد.

در بررسي روابط اقتصادي بين ايران و تركمنستان نيز مي‌توان گفت كه روابط دو كشور همواره روند رو به رشدي داشته و برخي مواقع نيز با نوساناتي در اين زمينه مواجه بوده است.

بر اساس آمارهاي ارايه شده، حجم مبادلات بازرگاني بيش از يك ميليارد و ‪ ۲۰۰‬ميليون دلار است كه حدود يك ميليارد آن واردات گاز طبيعي، فراورده‌هاي نفتي و انرژي برق از تركمنستان به ايران است و بقيه صادرات كشورمان كه عمده آن شوينده‌ها و موادغذايي به تركمنستان است.

البته كارشناسان اقتصادي معتقدند كه حجم مبادلات بازرگاني با توجه به استعدادهاي فراوان در هر دو كشور رقم قانع‌كننده اي نيست و در صورت برنامه ريزي مناسب مي‌توان اين رقم را به بيش از پنج ميليارد دلار در سال افزايش داد.

به هر حال، وجود چهار نقطه مواصلاتي بين دو كشور يعني گمرگ باجگيران، لطف آباد، اينجه‌برون و سرخس شرايط ترانزيت كالا را براي هر دو كشور بسيار آسان كرده است.

علاوه بر اين خط ريلي راه آهن "سرخس مشهد تجن" و همچنين خط كشتيراني بندر تركمنباشي با بنادر ساحلي كشورمان از جمله تسهيلات ايجاد شده براي ترانزيت مبادله كالا بين دو كشور است.

تركمنستان و كشورهاي آسياي مركزي از طريق ايران به خليج فارس و تركيه ارتباط دارند و قرار است باايجاد خط راه آهن جديد "يرعلي‌يوا تركمنباشي" بين تركمنستان و قزاقستان و امتداد آن تا شهر گرگان ترانزيت كالا بويژه گاز افزايش چشمگيري پيدا كند.

زمينه‌هاي افزايش ترانزيت كالا از طريق خطوط ريلي فراهم شده بطوريكه در سفر اخير مسوولان راه‌آهن جمهوري اسلامي ايران به عشق‌آباد گفته شد كه با مذاكرات انجام شده با مقام‌هاي تركمنستان ظرفيت پذيرش واگن بين اين كشور و ايران روزانه به ‪ ۲۰۰‬واگن افزايش مي‌يابد.

به نظر مي‌رسد در صورت اجراي شدن توافقات بين ايران و تركمنستان ظرفيت جابجايي كالااز طريق خطوط ريلي بين دو كشور به هفت ميليون تن در سال خواهد رسيد.

هم‌اكنون حجم ترانزيت كالا از طريق خط ريلي ايران به تركمنستان بيش از دو ميليون و ‪ ۵۰۰‬هزار تن است.

تركمنستان از نظر اقتصادي براي جمهوري اسلامي از آن‌جهت داراي اهميت است كه اين كشور دروازه ورود ايران به كشورهاي آسياي مركزي است.

عمده همكاري‌هاي اقتصادي جمهوري اسلامي ايران و تركمنستان هم‌اكنون در بخش نفت و گاز، راه‌آهن، برق و امور تجاري در جريان است.

جمهوري اسلامي ايران در زمينه نفت و گاز پس از روسيه مهمترين خريدار گاز اين كشور محسوب مي‌شود.

تهران و عشق‌آباد درباره تجارت گاز داراي يك توافقنامه همكاري ‪۲۵‬ساله هستند.

مقام‌هاي دو كشور فروردين پارسال در تفاهم‌نامه‌اي درباره افزايش ميزان خريد گاز تركمنستان از سوي ايران به توافق رسيدند.

بر پايه اين تفاهم‌نامه، ميزان صدور گاز تركمنستان به ايران از سال ‪۲۰۰۷‬ ميلادي دست كم ‪ ۱۴‬ميليارد متر مكعب خواهد بود.

به‌نظر مي‌رسد با دومين سفر دكتر محمود احمدي‌نژاد رييس جمهوري ايران به تركمنستان كه از بعداز ظهر فردا (سه‌شنبه) آغاز مي‌شود و همچنين تحولات اخير در روابط دو كشور جهش بزرگي در گسترش روابط بين دو كشور ايجاد شود.ırna