|
|
|
Irak’ta Seçim Sonrası Siyasal Süreç Nereye Gidiyor? |
|
|
|
|
18 Haziran 2010, Cuma
Bu haber
417
defa okunmuştur.
|
|
|
Irak'ta 7 Mart 2010'da yapılan ve büyük çekişmelere sahne olan parlamento seçimlerinin ardından, yeni meclisin toplanabilmesi ancak 3 ay sonra mümkün olabildi. Ancak Meclis'in ilk oturumunda meclis başkanı ile iki yardımcısının seçilmesi gerektiği halde, milletvekillerinin yemin etmesinin ardından Meclis bir karar alamadan dağılmıştır.
7 Mart'ta yapılan seçimler aslında Irak şartlarında kısa bir sürede açıklanmış, ancak seçimlere çok fazla müdahale olması nedeniyle sonuçlar Haziran ayının başında onaylanmıştı. Daha seçimlerden 1 hafta önce Irak Federal Yüksek Mahkemesi'nin "Seçim sonrası parlamentoya giren gruplar bir ittifak yaparak kitle kurabilir" kararını alması, Irak Adalet ve Soruşturma Komisyonu'nun Baas Partisi ile ilişkileri olduklarını gerekçesiyle 571 milletvekili adayının adaylıklarını iptal edilmesi kararı ve bu karara rağmen Temyiz Mahkemesi'nin söz konusu adayların seçimlere katılabileceği yönünde hüküm vermesiyle başlayan çalkantılı süreç, seçim sonrasındaki dönemin de oldukça sıcak geçeceğinin belirtisiydi. Seçim sonrasında ise, Irak Başbakanı Nuri El Maliki'nin beklemediği şekilde İyad Allavi'nin liderliğindeki Irakiye listesinin birinci çıkması ve bu nedenle seçime hile karıştırıldığını gündeme getirmesi, Irak Yüksek Seçim Komiserliğinin Bağdat'ta oyların yeniden sayılması kararı, seçim öncesi başlayan hükümet pazarlıklarının içinden çıkılma bir hale girmesi, ülkedeki siyasi sürecin sancılarını artırmıştı. İşte böyle bir ortamda yeniden istikrarsızlık baş göstermiş ve şiddet olayları tırmanmıştı. Son derece hassas dengeler üzerinde seyreden siyasal süreç adeta pamuk ipliğine bağlı kalmıştır. Tüm bunlara rağmen bürokratik manevralar hızını kesmiş ve parlamento toplanabilmiştir.
Irak'ta siyasi süreçte yaşanan belirsizliğe rağmen son dönemde gergin ortamı yumuşadığı bir atmosfer gözlenmektedir. Allavi'nin seçim süreci boyunca verdiği ılımlı mesajları devam ettirmesi, Maliki'nin liderliğindeki Kanun Devleti İttifakı ve Ammar El-Hekim liderliğindeki Irak Ulusal İttifakının (bu iki ittifak içerisindeki birtakım itirazlara rağmen) birleşerek bir koalisyon oluşturması, gerek dış dünyadan gerek Iraklı siyasetçilerden birlik hükümeti kurulması yönünde mesajlar gelmesi siyaset arenasını belli bir nebze de olsa rahatlatmıştır. Bu rahatlamaya rağmen siyasi sürecin fazla ağır yürümesi yeni sıkıntılara neden olabilir. Zira Irak Anayasası'nın 54. Maddesi'ne göre "Cumhurbaşkanı'nın seçimlerin onaylandığı tarihi takip eden 15 günlük süreç içerisinde meclis başkanı ve iki yardımcısının seçileceği oturumun yapılması üzerine parlamentoyu toplanmaya çağırması" öngörülmektedir. İlk 15 gün içerisinde Meclis toplanmıştır. Ancak oturum kapatılmadığında Meclis başkanı ve iki yardımcısının kaç gün içerisinde seçileceği belirsiz kalmıştır. Meclis başkanı seçilmeden de cumhurbaşkanının seçilmesi anayasal olarak mümkün değildir. Diğer taraftan Irak Anayasası'nın 72. maddesinin 2. fıkrasının b bendine göre de parlamentonun ilk oturumun takip eden ilk 30 günlük süre içerisinde cumhurbaşkanı seçilmelidir. Yine Irak Anayasası'nın 76. maddesine göre de cumhurbaşkanı, seçildiği tarihi takip eden 15 gün içerisinde en fazla sandalyeye sahip siyasi kitlenin adayına hükümet kurma görevi vermeli ve bu kişi de 30 gün içerisinde hükümeti kurmalıdır. Bu aşamada siyasi pazarlıkların ve hükümet oluşumunun nasıl olacağı ön plana çıkmaktadır. Irakiye listesinin Meclis başkanlığını başbakanlığa kesinlikle tercih etmeyeceğini açıklaması ve seçimi kazanan ittifakın kendisi olduğunu açıklaması durumu iyice karışık hale getirmektedir. Çünkü Irak Federal Yüksek Mahkemesi seçimin galibi olarak Irakiye listesini onaylamıştır. Ancak Irak Federal Yüksek Mahkemesi'nin "seçim sonrası parlamentoya giren gruplar bir ittifak yaparak kitle kurabilir" kararını alması ve böylece Kanun Devleti İttifakı ile Irak Ulusal İttifakının birleşerek 159 sandalyeyle parlamentodaki en büyük çoğunlu elde etmesi, hükümeti kurma görevinin kime verileceğini çok büyük bir soru işareti haline getirmiştir. Öte yandan Meclis başkanı ve cumhurbaşkanının kim olacağı (aslında kime verileceği) ve bakanlık paylaşımının da nasıl olacağı tartışma konusudur. Cumhurbaşkanının yeniden Celal Talabani olması beklenmektedir. Tüm grupların bu kişi üzerinde anlaştıkları söylenebilir. Ancak Celal Talabani'nin hem yaşı ve sağlık durumu hem de liderliğini yaptığı KYB içerisindeki sıkıntılar ve Bölgesel Kürt Yönetimi içerisindeki etkinliğinin azalması nedeniyle bu görevi reddetmesi, az da olsa ihtimal dâhilindedir. Talabani cumhurbaşkanı olmazsa Sünni gruplardan bir kişiye bu görevin verilmesi beklenebilir. Öte yandan Allavi'nin cumhurbaşkanlığını alabileceğine ilişkin senaryolar da çizilmektedir. Eğer başbakan olamazsa bu görevi alabileceği değerlendirilebilir. Ancak buradaki koşulun Maliki'nin başbakan olmaması üzerine kurulu olduğu düşünülmektedir. Zira Maliki ile birleşen ittifakın içerisinde yer alan ve bu grup içerisinde en fazla (40) milletvekiline sahip olan Muktada Sadr grubu da Maliki'nin başbakanlığına karşı çıkmaktadır. Maliki veya Allavi'nin başbakan olmaması durumunda kimin bu görevi üstleneceği sorusu akıllara gelmektedir. Bu noktada ortak bir isimin gündeme gelmesi muhtemeldir. Bu ortak isme en yakın kişi olarak mevcut Cumhurbaşkanı Yardımcısı olan Adil Abdülmehdi'nin ismi ön plana çıkmaktadır. Bazıları tarafından Marksist bir geçmişten geldiği Feyli (Şii Kürtlere verilen ad) olduğu öne sürülen Adil Abdülmehdi'nin Şii olmasına rağmen keskin mezhepsel tavrının olmadığı bilinmektedir. Ayrıca Adil Abdülmehdi'nin ailesinin Irak tarihi boyunca ülke yönetimde görevler aldığı ve tanınmış tüccarlardan olduğu söylenmektedir. Abdülmehdi'nin ekonomi alanında doktora yapmasının Irak'ın yeniden yapılandırılmasında önemli bir faktör olacağı değerlendirilmektedir. Adil Abdülmehdi'nin Irak'ta dengeyi kurabileceği, ne Arap ırkçılığı ne de Şii mezhepçiliği yapmayacağı ifade edilmektedir. Öne sürülen hususlardan biri de, Abdülmehdi'nin ABD ile de iyi ilişkileri olduğu ve ABD'nin de karşı çıkmayacağı bir isim olduğudur.
Yine de Irak'taki sürecin anlık değişmelere bağlı olduğu akıllardan çıkmamalıdır. Ancak burada Türkiye'nin politikasındaki haklılık payı ortaya çıkmaktadır. Zira Türkiye Irak'taki çözümün her grubun içerisinde olacağı bir hükümetin kurulması olduğunu her dönem ve platformda sıklıkla dile getirmektedir. Çünkü Irak'ta dışarıda kalan her grup, kendi taraftarlarını ve kendine yakın olan unsurları kullanarak istikrarsızlık yaratmakta ve Irak'taki siyasal sürece engel olmaktadır. Buradan hareketle her ne kadar hükümetin yaptıklarını denetleyecek bir muhalefet ortaya çıkmasa da Irak'ta gerçek demokrasi ve siyaset oturana kadar, denetim mekanizmasını içerisinde barındıran ve her kesimin dahil olduğu bir hükümetin kurulması en ideal çözüm gibi gözükmektedir.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Bilgay DUMAN
|
 |
|
|
|
|
Yazarın Çok Okunan Yazıları
|
|
|
|
|