• Türkçe
  • English
  • العربية
15 Ağustos 2020

14 Temmuz Kerkük Katliamı

14 Temmuz 20204962
İnci Zade - 14 Temmuz Kerkük Katliamı

Türkmenler, yaklaşık olarak 1200 yıldır Irak topraklarında çeşitli zorluklarla varlığını sürdürmüş ve bu dönem boyunca oldukça önemli görevlerde bulunmuşlardır. Irak Türkleri farklı yönetimler ve gruplar tarafından zaman zaman sürgün, tehdit, tutuklanma, hapis, işkence, idam gibi pek çok saldırılara maruz kalmıştır. 14 Temmuz 1959 tarihinde Kerkük’te meydana gelen, dönemin Kürt kökenli Komünist Partisi ve başında Molla Barzani’nin bulunduğu silahlı örgüt güçleri tarafından yapılan katliam Türkmen liderlerini, sivil halkı öndersiz bırakma hedefi ile canice öldürülmüştür. Türk tarihinin yaşadığı en büyük felaketlerden biri olarak tarihe geçmiştir bu olay.

 

1959 Kerkük Katliamı Nasıl Başladı?

Irak’taki kraliyeti 14 Temmuz 1958 yılından gerçekleşen askeri darbe ile yıkan General Abdülkerim Kasım, cumhuriyet rejimini ilan etti. Bunun arkasından halka birçok vaatte bulunan yeni rejim, kısa bir süre sonra krallık döneminde yurt dışında çeşitli bölgelere sığınan siyasi suçlular için af çıkarttı ve bu kişi ve gruplara yurda dönmeleri için çağrıda bulundu. 1958 yılına kadar 11 sene Sovyetler Birliği’nde sürgünde olan Molla Barzani de bu fırsattan yararlandı ve Irak’a geri döndü. Petrol yatakları ile zengin Kerkük’ü kendi hakimiyetine almayı planlayan Kürtler, Kerkük’e organize biçimde yerleşmeye başladı. Barzani’nin silahlı canilerinin Kerkük’e gelmesi, Türkmenlere karşı örgütlenmesi, kısa bir süre içerisinde çeşitli saldırılara başlaması ve Bağdat’ın da bu olaylara göz yumarak teşvik etmesi ile, Kerkük’te gerginlik arttı. Irak Türkmenlerinin en önemli ve sembol şehri olan Kerkük’ten Türkleri çıkarmak amacıyla şiddetli saldırıları her gün arttıran Kürtler, Türkmenlerin kendilerini savunmasına ve karşılık vermesine sebep oldu. Bu durum neticesinde 1959 yılının başlarında Kerkük’te pek çok çatışma gerçekleşmeye başladı. Bu dönemde Kerkük’te görev yapan 2. Tümen komutanı görevinden alınarak yerine Türklere karşı hareket etmesi amacı ile Komünist biri atandı. Diğer üst düzey kadrolara da özel yetiştirilmiş Kürt ve Ermeni kökenli liderler atandı. Böylece soykırım için istenilen altyapı oluşturulmuş oldu.

 

14 Temmuz 1959 günü, darbe sonucunda kurulan cumhuriyetin 1. yıl dönümü kutlamaları yapılacağı için günlerce şenlik ve tören hazırlıkları yapıldı. Kutlamalar için sokaklara dökülen halk, resmi geçit töreni sırasında çevre bölgelerden Kerkük’e gelen Kürt caniler tarafından sloganlar ile sözlü tacizlere maruz kaldı ve kışkırtıldı. Resmi geçit sırasında Türkmenlerin sıklıkla bulunduğu Türkmen kahvesi önünden gelen bir silah sesi olayları başlattı. Burada 14 Temmuz kahvesi sahibi Osman Hıdır öldürüldü ve arkasında halk, Kürt caniler tarafından silahlarla taranmaya başlandı. Böylece 3 gün 3 gece süren ve tarihe Kerkük Katliamı olarak geçen soykırım başlamış oldu.

 

Halk ordusu mensubu Komünistler tarafından olaylar yavaşlatılarak halkın dağılması sağlandıktan sonra sokağa çıkma yasağı ilan edildi ancak bu yasak Kürtleri durdurmadı. Türkmen liderlerini hedef alan caniler tarafından, aynı akşam emekli Binbaşı Ata Hayrullah evinden alındı. Türklerin toplandığı ölüm ve kan meydanına getirilip, burada işkence ile şehit edildi. 3 gün süren ve dehşet verici kanlı olayla sonuçlanan Kerkük katliamı; çoluk çocuk, yaşlı genç, kadın erkek ayrımı yapılmadan silahlarla taranarak, diri diri toprağa gömülerek, iple bağlanıp sokaklarda sürüklenerek şehit edildiler.

 

Daha sonrasında ise, General Abdülkerim Kasım rejiminin görmezden geldiği soykırım katillerinin bir kısmı, Abdülselam Arif döneminde idam edilseler de bu sonuç hiçbir Türkmen’in yüreğine su serpmedi. Kerkük katliamı öncesinde yaşanan ve Türkmenlerde iz bırakan 1924 ve 1946 olaylarını takiben yaşanan ve tarihteki en trajik olay olarak kayıtlara geçen 14 Temmuz 1959 Kerkük katliamının, günümüzde Türkmen halkı ve özellikle gençleri üzerindeki etkileri halen sürmektedir. Bu katliam, Türkmenler için nesilden nesle aktarılan psikolojik bir travma olarak hafızalarda kalmıştır. Türkmenlerde Irak Devletine ve bölgedeki Kürtlere karşı aitlik ve güven duygularının oldukça azalmıştır. Türkmenlerin aynı zamanda Türkiye’den de destek görmemesi ayrı bir üzücü olay olarak hafızalarda yer edinmiştir.

 

14 Temmuz 1959 Kerkük Katliamı Şehitleri

Tarihte eşi benzeri görülmemiş bu kanlı katliamda sayısız Türkmen ağır yaralar alırken feci şekilde can veren, şehit edilen değerli Türkmen liderleri, şahsiyetleri ve mücadelecileri arasında Ata Hayrullah, İhsan Hayrullah, Kasım Neftçi, Selahattin Avcı, Mehmet Avcı, Câhit Fahrettin, Osman Hıdır, Emel Muhtar Fuat, Cihat Muhtar Fuat, Nihat Muhtar Fuat, Nurettin Aziz, Abdullah Bayatlı, İbrahim Ramazan, Abdülhâlik İsmail, Hasip Ali, Cuma Kamber, Kâzım Abbas Bektaş, Şakir Zeynel, Hacı Necim, Enver Abbas, Adil Abdülhamid, Züheyir İzzet Çaycı, Fethullah Yunus, Kemal Abdulsamed ve Seyit Gani Nakip bulunuyordu.

Kerkük katliamında bir Türkmen aile için büyük bir yıkım ve acı bırakan olaylardan biri ise henüz 12 yaşında masum bir çocuk olan Emel Muhtar Fuat’ın bu vahşi soykırımda feci biçimde can vermesi olmuştur. Dışarıda ne olup bittiğini bilmeden evlerine sığınmış olan bu ailenin, canilerin kapıyı kırarak içeri girmeleri sonucu yaşadıkları dehşet ve şiddet, iki kardeşi ile birlikte gözyaşı ve çığlıklarına aldırış edilmeden ailesinin gözü önünde küçük yaşlarına rağmen canavarca katledilen suçsuz, günahsız küçük Emel için de feci bir son oldu. Muhtar ailesi, bu katliamda hayatları aniden değişen ailelerden sadece birisiydi. Irak Türkmenlerinin önemli şairlerinden Nesrin Erbil’in Emel’e hitaben yazmış olduğu bir şiir vardır ki olayları ve düşünce yapısını çok net ortaya koymaktadır:

 

”Kerkük’ün Temmuz günü mahşer olurken yazı,

Doldurdu semasını ana baba avazı,

Bir Emel gitti diye Kerkük’ün durmaz nabzı,

Yüz Emeller yetişir bir Emelin izinde.”

 

Kerkük Katliamının Türkmenler Üzerindeki Etkisi ve Sonuçları

Bu olaylar sonrasında Ata Hayrullah’ın yetiştirdiği gençlerden olan Necdet Koçak sancağı devraldı. Daha sonrasında Nejdet Koçak kendi teşkilatını kurdu ve ömrünün geri kalanını bu dava uğrunda, Irak Türklerinin zulüm ve katliamdan kurtularak, yok olmadan yaşamalarını ve dillerini, kültürlerini, törelerini, milli kimliklerini kaybetmeden, birliklerini korumaları amacı ile faaliyetlerde bulunarak geçirdi.

7 Mayıs 1960 tarihinde Türkmen birliği ve beraberliği amacıyla Türkmen Kardeşlik Ocağı kuruldu ve Ocak tarafından 23 Ocak 1961 yılında Kardeşlik Dergisi yayınlandı. Bu iki oluşum Türkmen kültürüne önemli katkılarda bulundu.

Irak Türkmenlerine karşı yapılan her türlü baskı ve katliamlar bu aziz milleti yıldırmaya yetmemiştir. 1974 yılında az sayıda bir grup genç, Türkmen Kurtuluş Ordusu adında düzenli bir ordu kurmuştur. Bu ordunun en büyük amacı Türkmenlere uygulanan soykırım politikasına aynı şekilde cevap vermektir.

Bu saldırılara ve idamlara tepki olarak ise 1988 yılında Irak Türkmenlerin ilk siyasi organizasyonu unvanını taşıyan Irak Milli Türkmen Partisi kuruldu. Türkmenleri, kurulan parti ve kuruluşları tek bir çatı altında toplamak üzere 1994 yılının Ekim ayında Irak Türkmen Cephesi’nin kuruluş çalışmaları başlatıldı ve 24 Nisan 1995 yılında resmi olarak kurulduğu açıklandı. Bugün görevlerde bulunan bütün siyasi teşkilâtlarımızın temeli, 1959 yılının 14 Temmuz gününe dayanmaktadır.

Diktatör rejiminin sona ermiş, Türkmenler günümüzde yeni bir mücadele dönemine girmiştir. Bugüne kadar yapılan haksızlıklara, uygulanan insanlık dışı baskılara tekrar meydan verilmemesi için Türkmenler artık daha güçlü biçimde mücadele etmektedir. Tarihine ve milletine bağlı gençlerin, geçmişinden gurur duyarak dik ve onurlu duruş sergilemeleri, ellerinden gelenin en iyisini yapmaları, canla başla mücadele ettikleri bu teşkilatlarda yükün herkes tarafından omuzlandığı ortamlar oluşmaktadır. Birlik ve beraberlik duygusunun Türkmen gençlerini kuvvetlendireceği bilinci aşılanmış, çalışma azmiyle de bir sonraki nesle örnek olmaya devam edilmiştir. geçmişin izlerinin silinmesi için haklarına sarılan Türkmenler gençleri bugün her zamankinden daha güçlü yola devam etmelidir.

 

İnci Zade


Hakkımızda

Yayın hayatına 30 Nisan 2019 tarihinde başlayan Kerkük Net Haber Ajansı, Türkmeneli başta olmak üzere bölgeyi ilgilendiren başlıca konularda dünya kamuoyuna tarafsız haber akışı sağlamayı ilke edinmiştir. Irak Türkleri’nin millî davasına medya yolu ile hizmet gösteren bir kurumdur.


Bizi Sosyal Medyada Takip Edin



Twitter

@kerkuknet – 1 gün

Irak; Fransa, Almanya ve Britanya’dan Türkiye’nin hava saldırılarını durdurmayı talep etti.

@kerkuknet – 1 gün

Türkmen Doktor İdris Kasap, Kerkük’te tedavi gördüğü hastanede vefat etti.

@kerkuknet – 1 gün

Irak’ta toplam 4013, Kerkük’te de 235 yeni Korona virüs vak’ası tespit edildi.